Μελέτη: Τα κατοικίδια βελτιώνουν τη διάθεσή μας, αλλά δεν αντιμετωπίζουν το στρες

Οι ιδιοκτήτες κατοικιδίων λένε ότι νιώθουν λιγότερη μοναξιά, όταν το κατοικίδιό τους βρίσκεται δίπλα τους, ενώ αρκετοί θεωρούν πως η παρουσία ενός ζώου λειτουργεί σαν αντίδοτο στο άγχος. Ωστόσο, η επιστήμη εδώ και χρόνια προσπαθεί να απαντήσει σε ένα δύσκολο ερώτημα: βελτιώνουν τα κατοικίδια πραγματικά την ψυχική υγεία  ή απλώς οι άνθρωποι που επιλέγουν να έχουν κατοικίδια διαφέρουν από τους υπόλοιπους;

Η νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο περιοδικό εξετάζει το θέμα σε πραγματικές συνθήκες καθημερινής ζωής. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι αλληλεπιδράσεις με σκύλους και γάτες συνδέονται με περισσότερα θετικά συναισθήματα και λιγότερα αρνητικά. Ωστόσο, η έρευνα ανέτρεψε μια αρκετά διαδεδομένη ιδέα: δεν βρήκε στοιχεία ότι τα κατοικίδια λειτουργούν ως «ασπίδα» απέναντι στο στρες.

Πώς οι ερευνητές κατέγραψαν χιλιάδες στιγμές της καθημερινότητας 

Στη μελέτη συμμετείχαν 188 ενήλικες από το Βέλγιο και την Ολλανδία που είχαν είτε σκύλο είτε γάτα. Για πέντε συνεχόμενες ημέρες, οι συμμετέχοντες λάμβαναν έως και δέκα ειδοποιήσεις καθημερινά στο κινητό τους τηλέφωνο. Κάθε φορά καλούνταν να απαντήσουν άμεσα σε σύντομες ερωτήσεις: πώς ένιωθαν εκείνη τη στιγμή, αν είχαν βιώσει κάτι αγχωτικό, τι έκαναν και αν αλληλεπιδρούσαν με το κατοικίδιό τους.

Η μέθοδος αυτή επέτρεψε στους επιστήμονες να συγκεντρώσουν χιλιάδες στιγμιότυπα της καθημερινότητας. Συνολικά συλλέχθηκαν σχεδόν 8.000 αναφορές συναισθημάτων και συμπεριφορών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ένα ξεκάθαρο μοτίβο. Όταν οι άνθρωποι περνούσαν περισσότερο χρόνο με το κατοικίδιό τους, ανέφεραν ότι ένιωθαν πιο χαρούμενοι, πιο ικανοποιημένοι και γενικά πιο θετικά. Παράλληλα, μειώνονταν αρνητικά συναισθήματα όπως η ανησυχία, η μοναξιά ή η λύπη.

Σκύλοι και γάτες είχαν ένα κοινό αποτέλεσμα που εξέπληξε τους επιστήμονες 

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα ήταν ότι το αποτέλεσμα αυτό δεν φάνηκε να εξαρτάται από το είδος του ζώου. Παρότι προηγούμενες έρευνες είχαν αφήσει να εννοηθεί ότι οι σκύλοι ίσως προσφέρουν μεγαλύτερα ψυχολογικά οφέλη σε σύγκριση με τις γάτες, επειδή είναι πιο κοινωνικοί και πιο εκδηλωτικοί, η νέα ανάλυση δεν βρήκε ουσιαστικές διαφορές. Αυτό σημαίνει ότι μια γάτα μπορεί να προσφέρει συναισθηματική στήριξη εξίσου αποτελεσματικά με έναν σκύλο, αλλά πιθανότατα με διαφορετικό τρόπο. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ένας σκύλος ίσως ενισχύει την ψυχική κατάσταση μέσω ενεργητικής αλληλεπίδρασης, όπως παιχνίδι, βόλτες και άμεση ανταπόκριση στον ιδιοκτήτη. Οι γάτες, αντίθετα, ενδέχεται να λειτουργούν περισσότερο μέσω της σταθερής παρουσίας και της ήρεμης συντροφιάς.

Το πιο αναπάντεχο εύρημα όμως αφορούσε το στρες. Η αρχική υπόθεση των επιστημόνων ήταν ότι η συναναστροφή με ένα κατοικίδιο θα μπορούσε να απορροφά μέρος της ψυχολογικής πίεσης, όταν κάποιος περνά δύσκολες στιγμές. Τα δεδομένα όμως δεν επιβεβαίωσαν αυτή την ιδέα. Είτε επρόκειτο για σκύλους είτε για γάτες, η αλληλεπίδραση δεν φάνηκε να μειώνει τον συναισθηματικό αντίκτυπο ενός αγχωτικού γεγονότος. 

Μάλιστα, στην επαφή με τις γάτες εμφανίστηκε ένα απροσδόκητο μοτίβο: όσοι περνούσαν περισσότερο χρόνο με τη γάτα τους σε περίοδο στρες εμφάνιζαν ελαφρώς αυξημένα αρνητικά συναισθήματα. Οι ερευνητές τονίζουν ότι αυτό δεν σημαίνει πως οι γάτες προκαλούν άγχος ή επιβαρύνουν την ψυχική υγεία. Πιθανότερα αντανακλά έναν πιο σύνθετο ψυχολογικό μηχανισμό. Ίσως οι άνθρωποι στρέφονται πιο έντονα προς τη γάτα τους όταν ήδη αισθάνονται πιεσμένοι ή ίσως η πιο ήρεμη και παθητική μορφή συντροφιάς να λειτουργεί διαφορετικά σε στιγμές έντονου στρες

Γιατί τα κατοικίδια ίσως δεν λειτουργούν ως «ασπίδα» απέναντι στο στρες 

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ένα σημαντικό συμπέρασμα είναι ότι τα οφέλη των κατοικιδίων πιθανόν δεν οφείλονται στην εξουδετέρωση του στρες, αλλά σε κάτι πιο άμεσο: φαίνεται πως οι αλληλεπιδράσεις μαζί τους αυξάνουν απλώς τις θετικές στιγμές μέσα στην καθημερινότητα.

Με άλλα λόγια, ένας σκύλος ή μια γάτα ίσως να μην εξαφανίζουν τις δυσκολίες της ζωής. Μπορούν όμως να προσθέτουν μικρές δόσεις θετικών συναισθημάτων μέσα στην ημέρα – και αυτές οι μικρές στιγμές ίσως τελικά έχουν μεγαλύτερη σημασία από όσο πιστεύαμε.